* ( « يَسْئَلُكَ أَهْلُ الْكِتابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتاباً مِنَ السَّماءِ . . . » ) * منظور از اهل كتاب ، يهود و نصارا است ، چون معهود در اصطلاح قرآن در امثال اين موارد همين است ، پس سائل هر دو طائفه بوده‌اند نه تنها يهوديان . و اين منافات ندارد كه مظالم و جناياتى كه در ضمن اين آيات شمرده شده ، مختص به يهود باشد از قبيل درخواست ديدن خدا و معبود گرفتن گوساله و نقض پيمان در هنگام بالا رفتن طور و امر به سجده و نهى از تجاوز در روز شنبه و غيره . براى اينكه مرجع هر دو طائفه به يك اصل است و ريشه يهود و نصارا همان نژاد اسرائيل است كه موسى و عيسى ( عليهما السلام ) در بين آنان مبعوث شدند ، هر چند كه دعوت عيسى بعد از رفتنش به آسمان در غير بنى اسرائيل يعنى در روم و عرب و حبشه و ديگران انتشار يافت . علاوه بر اينكه ظلم قوم عيسى به عيسى كمتر از ظلم يهود به موسى ( ع ) نبود . و چون ريشه هر دو طائفه يكى بود ، يهوديان را در خصوص جزاى خود آنان مورد خطاب قرار داده ، فرمود : * ( « فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ » ) * « 1 » . و باز به همين جهت در سه آيه بعد نام عيسى را در زمره رسولانى كه نام برده ، آورده و اگر وجهه سخن متوجه يهود به تنهايى بود ، ديگر بردن نام عيسى معنا نداشت ، زيرا يهود عيسى ( ع ) را قبول نداشت و باز به همين جهت بعد از آيات مورد بحث در آيه 170 خطاب را متوجه عموم اهل كتاب نموده مىفرمايد : « يا أَهْلَ الْكِتابِ لا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ وَلا تَقُولُوا عَلَى اللَّه إِلَّا الْحَقَّ إِنَّمَا الْمَسِيحُ . . . » پس از همه قرائن مىفهميم كه آيات مورد بحث سخن از عموم اهل كتاب دارد نه از خصوص يهود ، در نتيجه صاحب سؤال در جمله : * ( « يَسْئَلُكَ أَهْلُ الْكِتابِ » ) * نيز عموم اهل كتاب است نه تنها يهود و اين عموميت وجهه كلام هم چنان باقى است و معايب مشترك اهل كتاب يعنى زور گويى و ناحق گويى و لافهاى گزاف و پا بند نبودن به عهد و پيمان را سركوب آنان مىكند ، همين كه پاى مختصات قوم معينى به ميان آمد وجهه كلام متوجه آن قوم مىشود . و سؤالى كه اهل كتاب از رسول خدا ( ص ) كردند اين بوده كه از آسمان كتابى بر آنان نازل شود و ما اين را مىدانيم كه اين سؤال قبل از نزول قرآن نبوده و حتى قبل از تلاوت شدنش بر آنان نيز نبوده بلكه قرآن نازل شده بود ، اهل كتاب هم مىدانستند كه نازل شده و بر عموم مردم از آن جمله اهل كتاب هم تلاوت شده بود ، چون جريان مربوط به مدينه است كه

--> ( 1 ) به خاطر ظلمى كه از يهوديان سر زد ، ما طيباتى را كه براى آنان حلال بود بر آنان حرام كرديم .